بازرگانى خود را نيز به خليج فارس امتداد دهد . اين راه جنوبى براى پيشرفت آلمانىها بواسطهء تصرف بغداد مسدود شده بود ، ولى پيشوايان آلمان شايد از اين حيث خوشوقت بودند كه ديدند يك راه شمالى كه قبلا تكميل و تمام شده بود اكنون تقريبا در چنگال آنها قرار دارد . اين راه در سرتاسر درياى سياه كشيده تا باتوم ، تفليس و باكو در درياى خزر امتداد داشت . دنبالهء آن در شرق دور تر خط آسياى مركزى بود كه از عشق‌آباد ، مرو ( محل تلاقى با كوشك كه بفاصلهء سهل الوصولى از هرات واقع شده ) عبور نموده از بخارا و سمرقند و تاشقند مركز ادارى متصرفات روسيه در آسياى مركزى ميگذرد . تقريبا تعداد صد و ده هزار نفر از اسراى آلمانى و اطريشى در داخل تركستان روسيه نگاهدارى ميشدند . من در سال 1915 صدها از آنها را در تاشقند ديدم . بارى همين كه راه ارتباط و مواصلات برقرار ميشد نسبتا تجهيزات اين جنگجويان ورزيده و تربيت شده بيك نيروى قوى آسان بود و ميشد آنها را به طرف كابل حركت داده و افغان ها را براى سهم داشتن از غارتيهاى سنگين و قيمتى هند دعوت نمود . با در نظر گرفتن مراتب بالا موقع براى امپراطورى انگليس باريك و خطرناك بود . امير حبيب الله خان در مقابل قوىترين فشارهاى معنوى و مذهبى بيطرفى افغانستان را حفظ نموده بود و بفرمانده هيئت اعزامى آلمانها در كابل بطور مناسبى چنين جواب داد كه آرتش آلمان قبل از آنكه وى جرئت نقض معاهدات و قراردادهاى خود را با بريتانياى كبير بكند بايستى در معركه ظاهر شود و اين لااقل امكان داشت كه لشگريان دشمن در همانوقت بمرزهاى افغانستان رسيده و يك دولت متفق ما را مغلوب نمايند . ارمنستان ، گرجستان و جمهورى آذربايجان وقتى تجزيهء امپراطورى روسيه شروع گرديد هيئت اعزامى نظامى فرانسه و انگليس در قفقاز اميدوار بودند كه خط دفاعى اين ناحيه را بوسيلهء آرتش روسيه كه مخصوصا براى اعزام بجنوب در نظر گرفته شده بود با كمك ارامنهء وان ، آشوريهاى اروميه و رئيس كرد قبيلهء شكاك كه كوهستانهاى اين حوالى را در دست داشت نگاهدارى كنند . اما بتدريج معلوم شد كه در اين نقشه راجع بعواملى كه در نظر گرفته شده بود تندروى به عمل آمده و براى موفقيت